1. Łukasz Dębski dla dorosłych

The Birthday Party and the Airman by Łukasz Dębski,

translated by Antonia Lloyd-Jones

* guardian.co.uk, Friday 8 April 2011 11.22 BST

When Dr Halinka Brandecka starts reminiscing about a long-ago birthday party at the Patria hotel, the café falls silent. But who are the mysterious Russkies holidaying in Krynica?

There are some evenings that amble along without being in a hurry, shuffling slowly as if up a slight incline, evenings that are straggly and not pressing, almost see-through, like a colloid against the light, although there's nothing sensational to spy out in them. It's hard to have any expectations of that sort of evening – they're not bad, or good, it's true they come in handy when a guy is barely alive from working too hard, but on the whole they might not take place, simply not happen, and the world would be just as rich without them as without the bob-sled fours world championships.
I don't know which of my guests was thinking about the bob-sled fours that evening. The taciturn Lucius was there, so was Paulina's dog, Mario and Zenek, the Hydrophilosopher with Halinka and about a dozen other people of various ages. A good many of them certainly weren't thinking about bob-sled fours – a good many were certainly thinking about solo activities, one of the ladies was certainly thinking about mixed doubles, some of the bolder ones may have been thinking about threesomes, and once I'd given up on the bob-sled and the four Germans in their black helmets, I began to wonder what to do with that sort of evening. When a guy is overloaded with work, he longs for them and makes all sorts of plans, but once they actually come along, he just sits there feeling wrung out, using various substances to relax, until finally he just falls asleep.
So I was sitting there like that, having a think, and I didn't feel like talking to anyone. I just sat and gazed at Halinka, or rather Dr Halina Brandecka, retired professor of art history, listening to what she was saying, and I started imagining what a beautiful woman she must once have been. I was a little worried, because she wasn't the first old lady I had imagined young and beautiful. I loved talking to Halinka, or to be more precise, listening to what she had to say. Conversations with old ladies, especially the ones who have class, are a first-class thing. After all, they used to belong to the upper echelons, and though nowadays they're far from the upper echelons, they differ from the young ladies who now belong to the upper classes for wanting to exchange more than two sentences with me.
What's more, when a guy comes across such a fount of knowledge, such impeccable manners and natural, light-hearted wit, something strange happens to him, because he is up against a situation he rarely encounters: there is no prospect here of a lasting male friendship, although in terms of character the material for one is there, but at the same time there is no sexual commerce to deal with, just a shadow, a distant, monotone echo of that sort of transaction, but as enjoyable as it is safe.
"This café of yours has been going for about two years now, God help us," the Community Cop interrupted my musings.
"I cannot for the life of me imagine how come you haven't gone bust yet," volunteered the Astronomer, who had no faith in anyone.
"I opened on the thirtieth of April 2002 precisely."
"You don't have to be an astronomer," continued the Astronomer, "to work out that's exactly two years ago. That means it's our anniversary!"
"Celebrating anniversaries is my strong point," added Mr Wolf. "Once when I had my fortieth birthday in Kenya I waylaid an enormous tiger…"
"Really, Andrzej, going on safari is pretty unlikely in downtown Krakow," said the Hydrophilosopher, quietening him down. "Let's look for a solution we've got the resources for."
"There's a circus on the Green – we could swipe an elephant and go for a ride on him," offered Zenek, and for a while this idea was in first place.
"You have no idea, man, how much a beast like that can guzzle," said Mr Wolf, blocking him with the look of an old hand who knows a thing or two. "If we don't feed him, he'll run off at once. A tiger is quite another matter! I remember once when I was in Lakshimpur on the Ganges delta…"
"Enough already of all these animals, for God's sake!" shouted the Hydrophilosopher, but he in his turn was drowned out by Mario and Mr Szewczyk, and they in their turn by the next lot.
I wouldn't mind telling you what happened after that, but when at least a dozen people are outshouting each other simultaneously and each one has his own best idea for an anniversary, it really is hard to reconstruct it all faithfully.

   *   *   *

"I remember my twenty-somethingth birthday, combined with my late mother's anniversary," Halinka suddenly interrupted everyone with her marvellous eastern sing-song accent, rubbing her enormous ring with the big red bead. The colour red features in this story a few times more, but its role will not be as positive again. "In the late 1950s my mother and I spent the winter holidays in Krynica, where the family had traditionally gone to take the waters. So it was before the first war, so it was before the second, and so it was afterwards, when we were all hoping a third one would erupt."
No one dared to butt in, no one took offence, no one so much as muttered a word, and a good thing too, because I tell you, social stratification, respect for women and respect for advanced age should be de rigueur in all circumstances.
"My parents and grandparents agreed that my birthday ball should be held at the Patria hotel," she went on, sure of herself by now. "It's a very nice place, a little off the beaten track, and what's more it was founded by Jan Kiepura, the famous tenor. I recently recommended it to Róża Rożdienstwieńska, because her Konstanty – you all know Konstanty – has had another decline in health."
She paused briefly to sip her coffee, and Ella Fitzgerald filled the background, singing about Manhattan almost as beautifully as Halinka was telling us about Krynica.
"As bad luck would have it, there were some rowdy soldiers on holiday at the Patria at the same time as us. As you know, the main characteristics of all the military are reprehensible manners and a lack of any moderation whatsoever in their consumption of vodka. My mother was chiding the major domo for choosing such a place and inflicting an inevitable confrontation with that company on us, when it turned out that those soldiers were – excusez le mot – Russkies. As soon as we found out they were Soviets, we had to get Daddy out of Krynica as soon as possible, because he was extremely nervous, and at our estate at Siedliszcze before the war he was in the habit of smacking the servants in the face for yakking too loud in Russian. Worse still, he hadn't dropped this practice after the second war, and once at a party in Lublin, mind, he punched a Soviet colonel so hard in the face that to replace the four teeth he knocked out the colonel had to have four gold ones put in, on top of all the ones he'd lost before.
"As soon as Daddy had been safely packed into the car, we could calmly start preparations for the ball. I admit that I have never enjoyed that sort of preparation, though when I was twenty something, crinolines, scented cards and choosing lace gloves still gave me some pleasure. However, my mother took care of the whole thing, a person of just as strong a character as me.
"On the day the celebration was due to take place, we were having breakfast, like every other day, in the hotel restaurant. I was just spreading a bread roll with delicious cherry jam when a Red Army man in uniform came up to our table. He introduced himself as the colonel's adjutant and asked in Russian if we would be so kind as to let his colonel and one other officer sit at our table for breakfast. On hearing this, my mother, as I have already mentioned a person of strong personality who never did much to hide it, fired such a vulgar compound sentence at that poor boy from the Caucasus that even Mr Lucius here would have blushed at the sound of it. Naturally, my mother knew Russian, but it was the language of Pushkin, not of the Red Army, so she yelled at the adjutant in French, while pointing at the barn outside. Surprised, he made an Asiatic face and went off to find his colonel. It looked as if the third world war would break out, but luckily right by the door the hotel manager caught up with the adjutant and began to mollify him. Then he ran over to us and nervously asked my mother to agree to host the Bolsheviks, paying tribute to her, Daddy's merits and my beauty. Poor thing, he said we'd be saving his life – the Soviets were at his place on a secret holiday that was meant to be good for them, and no one must ever find out what they were doing here, because otherwise they would do something to him that no one would ever find out about…
"Despite doubts of a moral and aesthetic nature, in view of her old acquaintance my mother did however agree. Shortly after, the two officers came up to us, greeted us and sat down. To our surprise they were not stinking, bare-footed pigs like the scum who had burned down our estate at Siedliszcze, but quite decent looking, maybe not gentlemen, but normal people. The older one, the colonel, was called Andrei Andreyevich, and the younger one, just a callow youth, was called Yuri Alexeyevich. Unfortunately, right at the beginning they started praising their Soviet Union, talking in rosy terms about Lenin and Stalin, though more than three years had passed since the death of the latter, and even they should have been aware what a first-rate bounder he was. I asked them to tell us about the second war. It was a little rash of me, because what on earth could they say? That they'd been busy killing Poles, raping their wives and carting off their pianos? The older one, who was clearly the wiser, said he had been in the service for more than forty years already, and had joined when it was still the tsar's army, after which he changed the subject to modern times, and in reply to my question about his specialty he replied that he was a chemist.
" 'And what about you?' I asked the other one.
" 'I fly. I am a pilot from the flying school in Orenburg,' he replied and fell silent.
"We sat there for another quarter of an hour or so; Andrei Andreyevich, examining me like a detective, chattered away, while Yuri Alexeyevich, examining me like a detective, said nothing; meanwhile I told them how things used to be, how we used to live at our estate at Siedliszcze, full of enormous, never ending greenhouses that I walked about for hours on end, inspecting the roses, the tulips and my beloved daffodils. Those were lovely times, but unfortunately after the war our entire property was parcelled off, and a pig farm was established in what was left of the fire-gutted mansion. I was off in a daydream as I returned to those lovely days, but my mother prodded me under the table to tell me it was time to stop.
"That evening we set off for the ball. I could spend the best part of an hour telling you how to put on a corset, but I'm sure you're not interested in that. But if you could have seen me putting one on the figure I had in those days, I give you my word you'd be begging for a chance to listen for at least ten minutes.
"The party was a great success, though I have seen better, but we were living in difficult times, truffles and venison were impossible to get. My family and friends came from Krakow, my Ingarden cousins, the head of their family, Ferdynand Tomasz, and the most important guest of all – my grandmother Hanna Gątkiewicz, née Przasnycka. She was a person to whom I owe a great deal, and I must put in a word about her at this point, because it is crucial to the whole story: if what Granny always told me is true, that people inherit not just their looks, but also their mentality, as well as a certain fund of experience, then I got the best possible legacy from her. And if that inheritance theory is the truth, an inevitable gap is soon going to appear between my mind and the world, and just like her I will go mad on my seventy-seventh birthday – 77. Like two hatchets, gentlemen, two hatchets. That lovely evening, as a birthday present my grandmother told me the story of her first love, in her twenties, when she fell for an airship pilot who worked at the Zeppelin factory and who was in love with her too. The family wouldn't agree to the marriage, because unfortunately he was a Prussian, and on top of that not long after he was killed in a disaster caused by a helium explosion. That day, when my grandmother told me about it, I thought that in inheriting so many things from her, a love of skating, of daffodils and art history, I was sure to have inherited a weakness for airmen too. Just as I was starting to realize that I didn't know any airmen, suddenly everyone at the ball stopped talking, the door opened and into the ballroom came… Yuri Alexeyevich.
"Just imagine the scene: a sense of dismay and embarrassment in the ballroom, where there's waltzing, a tombola, and we're having fun the way it used to be, until suddenly into the middle of it all comes an Asiatic – worse than that, a freshly qualified invader in military uniform. Curiously, no one protested, no one jumped up to tan his hide, because Yuri Alexeyevich endeared himself to everyone with a gigantic bouquet of flowers he had brought me as a present, and what's more they were my favourite daffodils.
"To this day I don't know how he found out I prized those particular flowers so highly, or where he found several dozen of them in Krynica in mid-winter, but I must confess that I was hugely impressed. We started chatting, and he became a little bolder; he didn't actually know how to dance, so I danced with the other gentlemen, but he did not leave me the entire evening. Then he disappeared for a while, and at about midnight he came back again, and drew me to one side. He said he had a surprise for me, but we'd have to go out onto the hotel roof. For a while I hesitated – I knew that if I were to ask my mother, she would be certain to refuse. But finally Yuri persuaded me. We sneaked out of the ballroom by a side exit so no one would notice. We walked some way down a long, narrow corridor, then he climbed a small ladder, opened a hatch and we were on the roof. Above us there was a beautiful, cloudless night, thick snow was falling, and Yuri was standing in front of me in that funny hat of his with the ear flaps, very tense and agitated. I had a bit of an urge to laugh because maybe he was imagining something – of course it was nice to get all those flowers, the circumstances were romantic and ever so sweet, like something out of an Audrey Hepburn film. There we were, standing alone together on the hotel roof, on a beautiful, frosty night, and on top of that there was the snow; but in my family romances with Russians simply did not happen. He took me by the hand and led me to the very centre of the roof, next to the biggest of the chimneys, where there was something hidden under a blanket. He pulled off the blanket and I saw a strange device on a stand, a cylindrical thing, like the shape of a bomb or a miniature rocket. He pressed a finger to his lips, so I didn't ask any questions. He turned a sort of valve and I heard gas hissing, then he pulled out some big storm-proof matches and lit the gas. It burst into flames and four small engines were set off, and then quick as a flash, like a firework, a new-year rocket took off. It soared high, high up, and together we watched it disappearing overhead among the huge snowflakes. Soon after, the sound of it stopped and it vanished from sight. I glanced at Yuri, who hadn't stopped looking upwards, and I felt sorry for him, because I thought he had wanted to treat me to fireworks or a great big banger, but it hadn't worked. Perhaps he felt my gaze, because he turned to face me and said calmly: 'I stole it from Andrei Andreyevich. Everyone says our colonel is a genius. In a moment you'll see what happens.'
"As soon as he said that, I heard a dull boom. It wasn't a huge explosion, but as if someone had detonated a tiny explosive charge at a great height, like a noise from behind a wall, like dynamite in a deep quarry. I looked upwards, but I couldn't see anything except the stars and the snowflakes. Thick snow kept on falling, and suddenly I realized something incredible – the white snow falling on us was going… yellow, completely yellow, and all my clothes were getting covered in it, so was Yuri's uniform, and the roof of the Patria hotel – all Krynica was getting covered in beautiful, yellow snow."
"What are you trying to tell us?" interrupted the Astronomer abruptly. "Yellow snow? We're not children, you know!"
"…and what a pity we're not," said the Hydrophilosopher coming to the defence. "It's an old, chemical stunt – you just have to fire some potassium nitrate to a certain height, a yellow powder dissolved in nitric acid and alkalis. The trick is to get it to detonate at the right height."
"Yes, now I know how it's done," said Halinka, not at all discouraged. "I found out years later, but at the time, as I stood on the roof of the Patria with Yuri, I cried with joy, because a quarter of an hour later the valley the town lay in, the surrounding hills and meadows had all gone completely yellow, and they looked like the insides of our greenhouses at Siedliszcze, covered to the horizon in yellow daffodils. In the ballroom the music had stopped, and people were opening the windows and looking out of them, rubbing their eyes in amazement.
"I freely admit that despite having an analytical mind and a difficult character, in that sort of situation I go to pieces. I embraced Yuri and kissed him, I surrendered entirely to that fairytale stage-set, just like Audrey Hepburn in her films.
"It was the most beautiful birthday and the loveliest present I ever received, gentlemen…"
The listeners were even more speechless – if you can say that – and then began to sigh deeply, because even the ones who never sighed deeply were feeling pleasantly teary-eyed.
"But what happened to that guy Yuri?" Zenek suddenly asked, sipping his tea. "Did you stay in touch with him?"
"No. He left two days later and I never heard from him again."
"Russkies are like that," said the Community Cop. "Lucky he didn't swipe your piano. Perhaps you remember his surname? You could do a bit of a search…"
"No, unfortunately I never knew his surname, but…" At this point Halinka took a long pause, "but once I felt as if he were looking at me from above."
"You mean he died?"
"No, it's not that he died. If you'll go on listening I'll tell you something I've never told anyone before. Maybe it's the brandy? My granny, Hanna Gątkiewicz, née Przasnycka, even when she was already completely blind, could sense when someone was looking at her. I adored watching her brush her beautiful, long white hair. Even though she couldn't see, she used to sit at her dressing-table mirror and comb it, then put it in a bun, stick pins in it and softly call my name, saying she didn't know how, but she could sense that I was there, she knew I was thinking about her, she knew I was standing in the hall. Just like all the other traits, I inherited that one from her too, and every time my dear departed husband Stanisław crashed his plane while he was sowing the experimental crops he worked on at the Agricultural Academy, I was the first to know about it without leaving the house. And it was like that with my dear Yuri Alexeyevich too, dear gentlemen: on the twelfth of April 1961 I could feel him looking down at me from above, and I was sure he was thinking about me. A few days later there was an official announcement about man's first space flight. Yuri Gagarin spent two hours orbiting the Earth in the spaceship Vostok. Just like my Yuri, this Gagarin turned out to have the patronymic Alexeyevich, and just like him he studied at the flying school in Orenburg. Curiously, the two of them were deceptively alike. To the disgust of my colleagues at the university I had a poster of Gagarin for years and years on my office wall. That day, on the twelfth of April, I could simply feel that it was him. But then maybe it was just a coincidence?"

Opowiadanie "Dywan" ze zbioru "Cafe Szafe".
  
        Najbardziej lubię ten moment gdy rozchylają się okiennice.
Światło nagle wpada do kawiarni, którą otwieram o dziesiątej i robi się jasno. Okiennice otwieram o dziewiątej, bo zawsze jestem godzinę wcześniej żeby zdążyć wszystko  posprzątać i przygotować. Najbardziej lubię ten moment gdy w słonecznie poranki okiennice uderzają o budynek, spóźnione dzieci idą do szkoły, ludzie pracy do pracy i wtedy, w tą pozornie ustabilizowaną, szmerowatą ciszę wjeżdża pryskarka empeo, zagłuszając tramwaje i samochody, zagłuszając poranną, nerwową krzątaninę, zagłuszając babcie, które krzyczą na córki, matki (czyli córki babć) na swoje własne z kolei córki krzyczące, te córki z kolei krzyczące na swoje lalki i czyści (ta pryskarka) ulicę Małą i Felicjanek w Krakowie. Moja kawiarnia mieści się na rogu tych ulic więc wszystko dokładnie widać przez duże, panoramiczne, oszklone drzwi.
      Rzeka zmytego brudu ścieka do studzienek kanalizacyjnych jakby wstydliwie i w pośpiechu spłukując pod powierzchnię asfaltu całodobową, sierściuchowatą porcję syfu, dzięki czemu nikną wszelkie wstydliwe świadectwa nocy i dnia poprzedniego. Nikną tym samym raz na zawsze poszlaki świadczące o tym, że ktoś wypalił papierosa i zgasił go butem na chodniku, że Pani Woy-Woydynowska w jak zwykle beżowej garsonce, jak zwykle wieczorem przechodziła Małą z pieskiem (który w tym miejscu co zwykle żwawo dokonał diurezy), nikną dowody zażywania niedozwolonych środków, gumowe dowody penetracji, szklane dowody tego, że ktoś roztargniony i nieostrożny zaparkował w pobliżu samochód i nie zabrał ze sobą radia, zupełnie jakby nie wiedział na jakim świecie żyje. Wszystkiego tego nagle nie ma, obfita ilość grzechów z ul. Felicjanek i nieco mniejsza z Małej spływa pod ziemię po czym owe ciche i piękne, choć zwykle brudne ulice stają się prawie czyste, niedalekie od koloru białego symbolizującego niewinność, wszak jak nie ma dowodów to i grzechów nie ma. Ewentualne nowotwory płuc, niechciane ciąże czy wąsaci policjanci pojawią się znacznie później, być może w ogóle się nie pojawią, póki co mieszkańcy Felicjanek i Małej mogą spokojnie, z czystym sumieniem rozpocząć nowy dzień.  
     Kropelki wody migają w słońcu, a ja wtedy, gdy już wszystko gotowe siadam na wygodnym stołku przed wejściem do kawiarni i spoglądam sobie na budynki i na ludzi, bo bardzo to lubię.
     Obserwuję jak łyse młodziaki z jedynej w okolicy miejskiej czynszówki wyprowadzają swoje pitbulle (kurwując do nich rzęsiście), jak pracownicy ujotu wyprowadzają psy nierasowe jak właściciele okolicznych kwiaciarni, sklepów i małych biznesów wyprowadzają swoje dalmatyńczyki, pudle i moje ulubione jamniki. Oczywiście jest spora grupa ludzi, którzy niczego nie wyprowadzają, bo nie jest tak, że w tej dzielnicy, która nazywa się Zwierzyniec każdy ma jakieś zwierzę.  

                                                                           ***    
       Mówi się że ciekawe, tajemnicze historie mają miejsce głównie w dzieciństwie albo w zapomnianej, odległej przeszłości. Ponoć czas dodaje im magii i nowych, zakrytych wcześniej znaczeń, a teraz to właściwie nic się nie dzieje. Historia, którą opowiem miała miejsce 5 lat temu, a więc we francowatym dwudziestym pierwszym wieku. Stanowi prawdziwy delikates.
     W kamienicy w której mieści się moja kawiarnia kiedyś mieszkał Papież. W Krakowie nie brakuje ludzi, którzy twierdzą, że to właśnie w ich kamienicy kiedyś mieszkał Papież jednak -o dziwo- wielu z nich może mieć rację, bo Papież za swoich młodych czasów często się przeprowadzał niczym - za przeproszeniem - Amerykanin. Tak czy siak w naszej mieszkał na pewno. Niedaleko od tej kamienicy (w której mieszkał Papież) są Błonia, największa miejska łąka w Europie, na której co jakiś czas ów Papież przemawiał  czego dowodzą liczne nagrania.
    
      Dzień był taki jak zwykle: otworzyłem okiennice, umyłem podłogę, wytarłem blaty, przejechała pryskarka empeo i na tym koniec wydarzeń. Do południa ani jednego klienta, nawet nudziarza, wszystko bym przeżył. „Zaraz uderzy piorun i pojawi się dziwny obłok” - pomyślicie, albo „Z mieszkania Papieża wyskoczy facet, który smołuje dachy” - niestety - nic z tego. Ten dzień był boleśnie normalny, jak komornik lub wtorek, jak wełniany sweter, który niby wygodny ale jednak swędzi.
     Nie uderzył piorun, facet smołujący dachy popijał pewnie kawusię w szklance, zaś do kawiarni wszedł spokojny, normalny człowiek, nie mający nic wspólnego ze smołowaniem dachów, o tyle dziwny może, że bardzo podobny do Erica Claptona, w takich samych okularach i fryzurze. Miał jeszcze pewien atrybut, który definiował go dodatkowo. Nie były to skarpety założone do laczków, czarna saszetka z dokumentami na krótkim rzemyku ani koszula rozpięta o jeden guzik za daleko lecz wąs.  Wąs hodowany po czujnym i wymagającym okiem właściciela. Wąs zdecydowanie wschodnioeuropejski, nie na tyle obfity i nie na tyle czarny by posądzać go o obywatelstwo Kurdystanu - nieco bardziej nieśmiały jakby z rejonu Karpat właśnie- i -jeśli tak w ogóle można powiedzieć o wąsie- z klasą.     
     Zamówił dużego Pilsnera, usiadł przy barze i zawiązał coś o pogodzie oraz porażkach Cracovii czyli banalne, tradycyjne wstępniaki. Facet ów okazał się facetem wyjątkowo eleganckim, gładkim, pasowało by mu imię Charles, ale nosił po prostu Karol. Pan Karol -jak to zwykle przy barze bywa- w miarę upływu czasu zaczął się otwierać (zupełnie nie z angielska) okazało się jednak, po jego dłoniach, narracjach i twarzy, że miewał w swoim długim życiu rozmaite, szemrane pauzy.
     Pobrał głęboki wdech i zaczął mówić, a opowieść jego należała do tych, po których ścina się nam białko, po których krew i limfa odmawiają współpracy.
     Biznesów, które uprawiał Pan Karol nie sposób by wymienić. Na początku lat 90-tych udanie łączył działalność przemytniczą z pracą doktora w Instytucie Socjologii UJ. Tak by sobie egzaminował i przemycał, przemycał i egzaminował gdyby nie przytrafił mu się interes życia. Pewien tajemniczy kuzyn (kuzyni w takich historiach zwykle nie noszą imion) zaproponował mu współpracę na terenie byłej NRD. W tym to właśnie kraju mistrzyń lekkiej atletyki aktualnie dobrzy Niemcy z NRD przy niewielkiej pomocy trochę gorszych Niemców z NRF zaczęli pozbywać się zdecydowanie złych żołnierzy WNP (wcześniej CCCP). To był raj. Każdy Szkop i Rusek, wszyscy ci, którzy mieli dojścia, bez narodowych uprzedzeń po równo ogołacali poradzieckie bazy ze sprzętu, mebli, obrazów, bibelotów i czego się tylko dało, by puścić to potem za bezcen na bazarach brzydkich, niemieckich miast. Tam właśnie, na bazarach brzydkich, niemieckich miast czekał już pan Karol ze swym bezimiennym kuzynem by żwawo, do malucha, potem poloneza, żuka, wreszcie (u szczytu powodzenia) do pozbawionego czerwonych siedzeń autobusu Autosan ładować owe świeżo zszabrowane, za bezcen kupione antyki i wywozić potem do Polski. Mnożył ich cenę przez 10 i puszczał z sukcesem w Krakowie. To były złote lata Pana Karola i złote lata polskiego kapitalizmu. Przez moment wydawało się, że wszyscy startują od zera i mają takie same szanse. Setki tysięcy ludzi kombinowało, zakładało firmy, przemierzało granice z nadzieją na odmianę losu, bo nie ważne czy miałeś na zbyciu mercedesa czy wagon majtek – zbyt był gwarantowany.  Ruch w interesie był na tyle duży, że Pan Karol musiał wziąć urlop od pracy naukowej, nad czym z resztą specjalnie nie bolał, podobnie jak polska socjologia. Z czasem otworzył okazały salon sprzedaży na ul. Zwierzynieckiej, dwa kroki od mojej przyszłej kawiarni, na której miejscu istniał wówczas znany zakład tapicerski. Skupił się na handlu kilimami i dywanami tureckiego i perskiego pochodzenia, wszak Rosjanie zawsze mieli słabość do solidnego rękodzieła. Karnawał trwał kilka lat choć zlewał się w jeden dzień: wraz z dawnymi znajomymi z podwórka, co bardziej zepsutymi kolegami z ujotu oraz z przeróżnymi paniami w żadnym wypadku nie związanymi z uczelnią Pan Karol urządzał takie imprezy, że gdyby nawet felicjanki do końca życia odprawiały msze za jego duszę, to i tak by mu nie pomogło. Bawił się na całego, w każdą sobotę kąpał w różowym szampanie zaś do zbiorów prywatnych zakupił podobno zaginiony, nieznany nikomu obraz Sautine`a.   
 - No i co w tym takiego niesamowitego? - spytacie. - Miało być zstąpienie Ducha Świętego albo przynajmniej nawrócenie, a tu co? Robienie w konia ministra finansów nie jest przecież niczym oryginalnym?
- Zaraz zaraz -powiadam wam- będzie i nawrócenie i być może zstąpienie nawet.
       Jak wszystko, co w życiu wyjątkowo sympatyczne i Karolowe biznesowanie musiało się kiedyś skończyć. Pewnego dnia obwąchany wcześniej rosyjski pułkownik zaproponował mu prawdziwy rarytas: fantastyczny, stary, perski dywan wykonany w rejonie Bidjars w Kurdystanie. Dywan pochodził z początku siedemnastego wieku, z czasów panowania króla Shah Abbasa, kiedy to sztuka kobiernicza w Persji osiągnęła prawdziwe mistrzostwo. Bardzo poszukiwane dywany z tamtego okresu były na wolnym rynku prawdziwą rzadkością, znajdowały się w niewielu muzeach świata, na dworach monarchów i hierarchów kościoła. Ten, który miał przypaść Panu Karolowi pochodził z małej wioski Havrai z pewnej rodzinnej manufaktury, która działała nieprzerwanie od XVI wieku. Pracowali w niej tylko mężczyźni, w prostej linii synowie ojca rodu od 10 roku życia. Panowie z firmy mieli proste zasady:  wypuszczali rocznie tylko 3 dywany, zawsze w tym samym rozmiarze 300x500 cm.
     W świecie arabskim to było jak zegarki Patek Philippe albo jajka Faberge tylko dwieście lat starsze. Pan Karol był ekspertem w swojej dziedzinie i czuł, z jakiej klasy wyrobem ma do czynienia. Na wszelki wypadek sprawdził tylko czy nie jest to jakaś hinduska podróbka, ale wszystko się zgadzało: dywan miał wyjątkowe włosie, był bardzo gruby, sztywny i mocny, choć odpowiednio giętki by móc go swobodnie zwinąć. Był na nim słynny motyw Herati, który wielu tkaczy z tamtego okresu zawierało w swych dziełach, dookoła charakterystyczne medaliony, detale zwierzęce i roślinne na tle koloru kości słoniowej z indygowanymi i niebieskimi zdobieniami. Technologicznie (na czym wykładał się właściwie każdy podrabiający prostak) dywan też był najwyższej klasy: teksturę tworzyła bardzo gęsta wełna, podstawa i tkanina były bawełniane wreszcie najważniejsza, prawdziwie nadprzyrodzona właściwość: ponad 350 splotów na cal kwadratowy.
     Pan Karol wiedział, co to za delikates, niestety Rusek też wiedział, więc trzeba było się ostro nagłówkować żeby załatwić kasę i bezpieczną trasę. Pan Karol po wielu intensywnych zabiegach załatwił i kasę i trasę oraz - co najważniejsze- kupca w Krakowie. Błogosławieni, którzy nie widzieli, a uwierzyli. Dopiął rzeczy na ostatni guzik, obsłużył Ruska jak należy, do tego celnicy i kuzyn jednak, gdy dotarł z zabytkiem pod Wawel okazało się, że kupiec... zniknął. Przepadł zupełnie niegrzecznie i niezapowiedzianie. Mało krew Pan Karola nie zalała. Został sam, z dywanem wartym nie wiadomo ile, długami i zobowiązaniami towarzyskimi nie wiadomo jakimi, nie mówiąc o rzeszy osobistych koleżanek, które generowały gigantyczne koszty.  
    Nie lada finansowe salto trzeba było tu wykonać żeby ujść ze sprawy z życiem. Pan Karol zaczął się szybko pozbywać towarów ze sklepu, zaczął gromadzić gotówkę, łącząc nieprzyjemnie stanowczą postawę wobec dłużników z bolesną sprzedażą najpiękniejszych dywanów nie potrafiącym docenić ich klasy, osygnetowanym burakom z miasta.
Z trudem udało mu się wypłynąć na powierzchnię. Skurczył mu się salon kobierniczy, on sam skurczył się wewnętrznie, nie mówiąc o rozmachu rozrywek, do których przywykł.
      Zostało wokół niego tylko kilku, najwierniejszych przyjaciół i kilka najwierniejszych przyjaciółek. Pan Karol nigdy nie zrobił hucznego otwarcia sklepu więc wpadł na pomysł, że zrobi przynajmniej huczne zamknięcie. Zaprosił na nie owych najwierniejszych przyjaciół płci obojga, przygotował koreczki, śledzie po kaszubsku i zaczęło się, najpierw rzewnie, potem bardziej dynamicznie wreszcie w finale wcisnęli ostro gaz do dechy i popędzili w nieznane.  
     O północy gospodarz zaprosił gości do głównego sklepowego salonu gdzie obiecał zaimprowizować dla nich mały pokaz. W salonie czekała już asystentka Pana Karola w stroju arabskim, wszak najlepiej wychodzą improwizacje wcześniej przygotowane. Owa arabska asystentka o staroarabskim imieniu Monika (prywatnie uczennica studium kosmetycznego), przy pomocy tańca brzucha z orientalną muzyką i kadzidełkami w tle, dokonała spektakularnej prezentacji drogocennego dywanu z manufaktury w Havrai (350 splotów na cal). Doprawdy ironiczna była to igraszka losu, że ten piękny i drogocenny przedmiot miast doprowadzić na wyżyny finansowej niezależności, strącił Pana Karola w duszne otchłanie desperackich zadłużeń. Nie ma jednak tego złego, bo przezeń doszło przynajmniej do tak miłego spotkania, a i inne korzyści miały jeszcze nastąpić.
     Goście z należytym szacunkiem rozdziawili usta, poczęli dotykać drogocennych nitek, asystentka wiła się tańcu jakby od urodzenia mieszkała w Teheranie, zaś Pan Karol zaczął opowiadać jak to się wszystko poetycko zaczęło, jak przygodowo rozwinęło i jak prozaicznie skończyło. Opowiadał by tak pewnie całą noc, wprawiając w podziw kolegów i rozpalając do białości głodne międzynarodowych przygód koleżanki, gdyby nie stało się coś nieprzewidzianego choć upierdliwego w swej regularności coś, co już nie raz zablokowało rozwój niejednej, rozwojowej imprezy, zabrakło mianowicie wódki. Kierownikiem wieczoru był Pan Karol więc to na nim spoczywały obowiązki kwatermistrza. Przyjaciele (na szczęście, i po tym ich poznajemy) nie wypuścili go na noc samego, w związku z czym gospodarz zaproponował bardzo ciekawą kontynuację tematu. Wpadł mianowicie na pomysł by skorzystać z ciepłej, czerwcowej nocy, zorganizować dodatkowe destylaty i wybrać się wspólnie całą grupą na Błonia. Towarzystwo przyklasnęło, bo to i pośpiewać będzie można głośniej i powdychać zapachu świeżej, polnej trawy, urządzić wyścigi na czworakach, a może i - jak za młodu- na golasa po tej trawie będzie okazja pohasać.
    Pan Karol zadecydował dodatkowo, by na Błonia zabrać ów drogocenny dywan, żeby było na czym siedzieć. Nie zapomniał tym samym o kilku swoich kolegach reumatykach i kilku koleżankach z wyjątkowo wrażliwymi dupkami, którym siedzenie na gołej trawie mogłoby przysporzyć wilka. Czterech z nich zarzuciło wiec na ramiona niczym trumnę w rulon zwinięty zabytek, by razem z innymi w kilkunastoosobowej grupie ruszyć w ciemną noc najpierw po zaopatrzenie, a potem na Błonia, na późnowieczorny piknik.

***
- Rano ból rozsadzał mi potylicę - powiedział Pan Karol.
- Nic dziwnego, jaki nawóz takie plony - przyznałem.
- To może rzeczywiście nie było dziwne, dziwne miało dopiero nastąpić…  Pan wie, którego to było?
- No skądże mam wiedzieć? - odpowiedziałem szorstko, bo niespodziewanie przerwał tak dobrze zapowiadającą się opowieść.
- To było proszę Pana dokładnie 8 czerwca 1997 roku i zaraz się Pan dowie, dlaczego tak dobrze pamiętam tą datę.  Ze snu wyrwał mnie nie tyle ból potylicy ile jakiś dziwny hałas, rozmowy i śpiewy. Choć było już jasno, zdecydowanie uciszyłem kompanów przyznaję, może zbyt ordynarnie, ale nikt się nie odezwał wyszło bowiem na to, że w ogóle ich ze mną nie ma, tylko ktoś nieznajomy szarpnął mnie za ramię ze słowami: „Wstawiaj bracie, ojciec zaraz się pojawi”.
      Zdziwiłem się, że ktoś w moim wieku straszy mnie jeszcze ojcem, ojcem, który z resztą od dawna nie bił mnie za picie. Podniosłem się i ukląkłem, przetarłem zaspane oczy i założyłem okulary. Nie było wokół mnie żadnego z towarzyszy, klęczałem na moim dywanie na środku Błoń i zdębiałem, bo zobaczyłem przed sobą księdza, zobaczyłem wielu księży, dziesiątki sióstr zakonnych i masę innych ludzi
      Często budziłem się proszę Pana z większą ilością osób niż dane mi się było położyć, ale to!? To już była gruba przesada. Skąd Ci wszyscy ludzie? Nie uwierzy Pan: obudziłem się po arcyintensywnym wieczorze na moim drogocennym, perskim dywanie na krakowskich Błoniach 8 czerwca 1997 roku tuż przed ołtarzem zbudowanym dla Ojca Świętego, który zaraz miał rozpocząć nabożeństwo kanonizacyjne błogosławionej Jadwigi Królowej Polski..
     Ci wszyscy ludzie, pielgrzymi z całego kraju poschodzili się tam w nocy, reszta rano, a o dziesiątej zero zero, kiedy to Papież miał rozpocząć mszę, na którą naród polski czekał blisko 600 lat, było ich tam wraz ze mną prawie półtora miliona.
     Tak, byłem tam wśród tych ludzi, klęczałem na moim dywanie pośród półtora miliona wiernych i zanim doszło do mnie, co się dzieje jakaś siostra przyniosła mi krzesło myśląc pewnie, że skoro mam miejsce tak blisko ołtarza i do tego własny dywan, to muszę być jakąś szychą, która tylko przez haniebne niedopatrzenie organizatorów nie ma na czym siedzieć. Nie wyprowadziłem jej z błędu.
     Przez cały czas siedziałem sam, 30 metrów od Papieża i czułem się jakby mówił wyłącznie do mnie i specjalnie dla mnie, jakby wiedział o wszystkich moich złych zachowaniach, o podłych uczynkach i zeszmaceniach, o tuzinie dzieci, które nie miały pojęcia o moim istnieniu, o wielokrotnie zrobionym w konia ministrze finansów, o nałogach, którym uległem i kobietach, które z kolei mi uległy.
     Gdy msza zbliżała się do finału, dosłownie pod sam koniec zmrużyłem oczy i przyjrzałem się dokładniej Janowi Pawłowi II, zmrużyłem oczy jeszcze bardziej i gorąco mi się zrobiło jak nigdy wcześniej i już nigdy później, bo doszedłem do przekonania (a znam się na rzeczy), że Jan Paweł II stoi dokładnie na takim samym dywanie jak ja, na opadającym kaskadowo po schodkach starym, perskim dywanie z kilkusetletniej, rodzinnej pracowni z Havrai w rejonie Bidjars. Było to niemożliwe i możliwe zarazem. Rozpoznałem charakterystyczne sploty (ponad 350 na cal), tło w kolorze kości słoniowej, medaliony i motyw Herati. Nie wiem czy była to wina wypitego alkoholu, czy słońca, które wisiało nad ołtarzem czy może obu tych rzeczy na raz, ale pomyślałem sobie, że to nie może być zbieg okoliczności, bo za dużo tu na raz tych zbiegów, że to wszystko musiało być zaplanowane: mój handel dywanami, bezimienny kuzyn, rosyjski pułkownik ba, całe wyjście setek tysięcy żołnierzy Armii Czerwonej z terenów byłej NRD było być może przeprowadzone pod kątem mojego nawrócenia.
      Tak proszę Pana, on istnieje i powiem Panu więcej: jeśli Jan Paweł II rzeczywiście siedział na takim dywanie jak ja, to jest duże, bardzo duże prawdopodobieństwo, że Pan Bóg Wszechmogący też ma taki dywan, to znaczy, że w trójkę mamy takie same dywany, a to już o wiele więcej niż znak proszę Pana, to prawdziwy cud.

***
      Historię Pan Karola opowiedziałem paru klientom, którzy w miarę regularnie zaczęli odwiedzać kawiarnię. Komentowano ją przez kilka długich wieczorów, ale ludzie nie chcieli uwierzyć, wątpili, ja też bym wątpił gdyby ktoś mi ją opowiedział,  z resztą z dowodami w takich momentach zawsze jest krucho. Dodatkowo Pan Karol, którego imię zapamiętam pewnie do końca życia przyszedł do kawiarni tylko ten jeden jedyny raz i już nigdy więcej się nie pojawił. Wiele miałem takich opowieści, wiele z nich umknęło mi na zawsze, bezpowrotnie wyciekły jak drobne z kieszeni i szkoda, wielka szkoda, bo często były jednym dowodem istnienia swoich bohaterów.
    Przypomniałem ją sobie (tę historię) wieczorem 8 kwietnia 2005, kiedy to papa nasz umierał i na przemian zimno i gorąco mi się robiło.
     Przypominam też sobie rozmowy, kiedy to ludzie z na prawdę odmiennych krańców skali byli po ludzku smutni, kiedy po 3 dniach znowu otworzyłem lokal, nad którym 3 piętra w górę w czterdziestym pierwszym mieszkał Karol Wojtyła. Paradoksalnie choć większość z nas już jakiś czas  temu przestała wierzyć w Boga wspominaliśmy sobie nasze życia, jego życie, życie pana Karola i owe dziwne wypadki z dywanem z rejonu Bidjars.
      Co ciekawe każdy z nas, nieliczni młodsi jak i starsi goście kawiarni mieli po zastanowieniu marną opinię na swój temat. Każdy w dzieciństwie był lepszy niż obecnie, bliżej mistyki, tych spraw i w ogóle bliżej dobrego zachowania choć wówczas nasze matki miały nas raczej za przyszłych bandytów. Było zabawną regułą, że każdy w swoim dzieciństwie czy to 20 czy 40 lat temu podobnie sobie planował, że jako niedobre dziecko będzie przynajmniej dobrym dorosłym, nikomu jednak nie wyszło. Młodzieżowe problemy rozpięte na cięciwie ja-Bóg-kosmos straciły na znaczeniu, przeszły w rozterki na linii ja-dziewczyna/żona-Urząd Skarbowy Kraków Śródmieście. Świat został tak przestawiony, że już nieuleganie pokusom było dowodem siły charakteru, a czas sobie płynął i płynął wbrew woli co poniektórych.  Trudno sterować takim rwącym nurtem, rzeka rozpędza się, rwie lejce, zbacza wbrew nam tu i tam, rozwidla w mniej godne koryta, wreszcie miast do morza wpada na mielizny, spaceruje po miękkim, złotym piasku, rybki w niej podskakują daremnie łapiąc oddech, wreszcie całkiem wysycha. To smutne, że zamierzenia tak rzadko się spełniają, że to my staliśmy tymi ludźmi przed którymi ostrzegały nas nasze matki.